Η διάρκεια της εγκυμοσύνης
Η διάρκεια της εγκυμοσύνης υπολογίζεται με βάση την ηλικία κύησης και όχι από την ημέρα της σύλληψης. Η μέτρηση ξεκινά από την πρώτη ημέρα της τελευταίας έμμηνου ρύσεως, ακόμη κι αν η γονιμοποίηση συμβεί αργότερα. Για πρακτική παρακολούθηση, οι εβδομάδες οργανώνονται σε τρία τρίμηνα και, προς το τέλος, σε συγκεκριμένες κατηγορίες τελειόμηνης κύησης. Οι κατηγορίες αυτές διακρίνουν τις εβδομάδες 37 έως 42 και μετά, χωρίς να υποδεικνύουν ότι όλες οι κυήσεις διαρκούν το ίδιο. Η αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού είναι εκτίμηση, την οποία ο γιατρός συνεκτιμά με τα διαθέσιμα στοιχεία της κύησης.
Εβδομάδες και τρίμηνα
Η ηλικία κύησης μετριέται από την πρώτη ημέρα της τελευταίας έμμηνου ρύσεως και εκφράζεται σε εβδομάδες και ημέρες. Για παράδειγμα, η ένδειξη 12 εβδομάδες και 3 ημέρες σημαίνει ότι έχουν συμπληρωθεί 12 εβδομάδες και διανύεται η τέταρτη ημέρα της 13ης εβδομάδας. Σε κύκλο 28 ημερών, η σύλληψη συχνά συμβαίνει περίπου δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της περιόδου· η ωορρηξία, όμως, δεν γίνεται την ίδια ημέρα σε όλους τους κύκλους. Γι’ αυτό η ηλικία κύησης είναι συνήθως μεγαλύτερη από τον χρόνο που έχει περάσει από τη σύλληψη.
Ο υπολογισμός της πιθανής ημερομηνίας τοκετού αντιστοιχεί κατά κανόνα σε 40 εβδομάδες ή 280 ημέρες από την πρώτη ημέρα της τελευταίας περιόδου. Πρόκειται για σημείο αναφοράς και όχι για πρόβλεψη της ακριβούς ημέρας γέννησης. Η κύηση χωρίζεται σε τρία τρίμηνα, ενώ οι όροι για τις τελευταίες εβδομάδες διακρίνονται με βάση τα όρια που αποδίδει το Αμερικανικό Κολέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων το 2013.
| Περίοδος | Εβδομάδες κύησης | Περιγραφή |
|---|---|---|
| Πρώτο τρίμηνο | 1–13 | Από την πρώτη ημέρα της τελευταίας περιόδου έως το τέλος της 13ης εβδομάδας |
| Δεύτερο τρίμηνο | 14–27 | Από την αρχή της 14ης έως το τέλος της 27ης εβδομάδας |
| Τρίτο τρίμηνο | 28η εβδομάδα έως τη γέννηση | Αρχίζει στην 28η εβδομάδα και ολοκληρώνεται με τον τοκετό |
| Πρώιμα τελειόμηνη | 37 εβδομάδες και 0 ημέρες έως 38 εβδομάδες και 6 ημέρες | Πρώιμο τμήμα της τελειόμηνης περιόδου |
| Πλήρως τελειόμηνη | 39 εβδομάδες και 0 ημέρες έως 40 εβδομάδες και 6 ημέρες | Πλήρης τελειόμηνη περίοδος |
| Όψιμα τελειόμηνη | 41 εβδομάδες και 0 ημέρες έως 41 εβδομάδες και 6 ημέρες | Όψιμο τμήμα της τελειόμηνης περιόδου |
| Μετά την τελειόμηνη περίοδο | Από 42 εβδομάδες και 0 ημέρες | Κύηση που έχει φτάσει ή ξεπεράσει τις 42 εβδομάδες |
Τα όρια των τριμήνων είναι πρακτικοί τρόποι οργάνωσης της παρακολούθησης, ενώ η αλλαγή από μία εβδομάδα στην επόμενη γίνεται με τη συμπλήρωση επτά ημερών. Η χρονολόγηση μπορεί να διαφέρει από την αρχική εκτίμηση όταν τα στοιχεία του κύκλου δεν είναι ακριβή ή όταν η κλινική αξιολόγηση οδηγεί σε διαφορετική εκτίμηση της ηλικίας κύησης.
Τι σημαίνει τελειόμηνη κύηση
Ο όρος «τελειόμηνη κύηση» δεν περιγράφει πλέον ένα ενιαίο διάστημα από την 37η έως την 42η εβδομάδα. Το Αμερικανικό Κολέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων διαχώρισε το 2013 τις τελευταίες εβδομάδες σε τέσσερις κατηγορίες, ώστε η διάρκεια να αναφέρεται με μεγαλύτερη ακρίβεια. Η πρώιμα τελειόμηνη περίοδος εκτείνεται από τις 37 εβδομάδες και 0 ημέρες έως τις 38 εβδομάδες και 6 ημέρες. Η πλήρως τελειόμηνη περίοδος είναι από τις 39 εβδομάδες και 0 ημέρες έως τις 40 εβδομάδες και 6 ημέρες.
Η όψιμα τελειόμηνη περίοδος καλύπτει τις 41 εβδομάδες και 0 ημέρες έως τις 41 εβδομάδες και 6 ημέρες. Από τις 42 εβδομάδες και 0 ημέρες και μετά, η κύηση χαρακτηρίζεται μετά την τελειόμηνη περίοδο. Οι ακριβείς ορισμοί βοηθούν να συζητούνται με σαφήνεια η ηλικία κύησης και ο χρόνος γέννησης, αντί να χρησιμοποιείται μόνο η γενική διατύπωση «τελειόμηνο μωρό».
Η κατηγορία στην οποία βρίσκεται μια κύηση αποτελεί μέρος της κλινικής εκτίμησης και μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο και τη συχνότητα της παρακολούθησης, ιδίως όταν πλησιάζει ή ξεπερνά τις 41 εβδομάδες. Ο γιατρός εξηγεί τι σημαίνουν τα συγκεκριμένα όρια για την εκάστοτε κύηση και ποια χρονικά περιθώρια εξετάζονται. Οι εβδομάδες δεν εγγυώνται συγκεκριμένη ημερομηνία τοκετού: δύο κυήσεις στην ίδια κατηγορία μπορεί να εξελιχθούν με διαφορετικό χρονοδιάγραμμα.
Τα στάδια του τοκετού
Ο τοκετός εξελίσσεται σε τρία διαδοχικά στάδια, από τις τακτικές συσπάσεις και τη διαστολή του τραχήλου έως τη γέννηση και την έξοδο του πλακούντα. Τα όρια των σταδίων ορίζονται από συγκεκριμένες αλλαγές στο σώμα και όχι από ένα σταθερό χρονικό πρόγραμμα. Η εξέλιξη διαφέρει από τοκετό σε τοκετό, γι’ αυτό η μαία και ο γιατρός συνεκτιμούν την πρόοδο, τον καρδιακό παλμό του εμβρύου και την κατάσταση της μητέρας. Η κατανόηση των σταδίων του τοκετού βοηθά να γνωρίζετε τι αξιολογείται σε κάθε φάση.
Πρώτο στάδιο: διαστολή
Το πρώτο στάδιο αρχίζει όταν εμφανιστούν τακτικές συσπάσεις που συνδέονται με αλλαγές στον τράχηλο και ολοκληρώνεται όταν το τραχηλικό στόμιο φτάσει σε πλήρη διαστολή, δηλαδή περίπου 10 εκ. Η μήτρα συσπάται και χαλαρώνει επαναλαμβανόμενα· οι συσπάσεις συμβάλλουν στη λέπτυνση και στη βράχυνση του τραχήλου, ενώ παράλληλα τον ανοίγουν. Η ένταση και η συχνότητά τους μπορεί να μεταβάλλονται, όπως και ο ρυθμός με τον οποίο προχωρά η διαστολή.
Συνήθως περιγράφονται μια αρχική, λανθάνουσα φάση και μια ενεργός φάση. Στην αρχική φάση ο τράχηλος αρχίζει να αλλάζει και η διαστολή προχωρά προς τα 5 εκ. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας ορίζει την ενεργό φάση από τα 5 εκ. έως την πλήρη διαστολή (ΠΟΥ, 2018). Το όριο αυτό περιγράφει τη φάση του τοκετού, όχι έναν ρυθμό που πρέπει να ακολουθεί κάθε γέννα. Η διαστολή μπορεί να προχωρά με διαφορετικό ρυθμό και η πορεία της δεν είναι πάντοτε γραμμική.
Η μαία ή ο γιατρός εκτιμά την πρόοδο με βάση τις συσπάσεις, την κατάσταση της μητέρας και την κλινική εξέταση του τραχήλου. Κατά την κολπική εξέταση αξιολογούνται το άνοιγμα του τραχηλικού στομίου σε εκατοστά, η λέπτυνση και η θέση του τραχήλου, καθώς και η κάθοδος και η θέση του μωρού. Οι μετρήσεις δείχνουν την εικόνα τη συγκεκριμένη στιγμή· η σύγκρισή τους με προηγούμενες εκτιμήσεις βοηθά να φανεί η εξέλιξη.
Η παρακολούθηση περιλαμβάνει επίσης τη συχνότητα και τη διάρκεια των συσπάσεων, τον καρδιακό παλμό του εμβρύου και την κατάσταση της μητέρας. Ανάλογα με τις ανάγκες, ο καρδιακός παλμός ελέγχεται ακροαστικά ή με καρδιοτοκογραφική καταγραφή. Η μαία ή ο γιατρός συνεκτιμά ακόμη τα ζωτικά σημεία και την ανταπόκριση της μητέρας στη διάρκεια του τοκετού, ώστε η εικόνα της προόδου να βασίζεται σε περισσότερα από έναν αριθμό διαστολής.
Δεύτερο και τρίτο στάδιο: γέννηση και πλακούντας
Το δεύτερο στάδιο αρχίζει όταν ο τράχηλος έχει διασταλεί πλήρως, στα 10 εκ., και τελειώνει με τη γέννηση του μωρού. Καθώς το μωρό κατεβαίνει μέσα από τη λεκάνη και τον γεννητικό σωλήνα, μπορεί να περιστραφεί ώστε να προσαρμοστεί στον διαθέσιμο χώρο. Οι συσπάσεις συνεχίζονται και συχνά συνοδεύονται από αίσθημα πίεσης ή τάση για εξώθηση. Η πορεία προς τη γέννηση και η διάρκειά της διαφέρουν σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα· δεν υπάρχει ένας ακριβής χρόνος που να ισχύει για όλους τους τοκετούς.
Η μαία και ο γιατρός παρακολουθούν την κάθοδο του μωρού, τις συσπάσεις και τον καρδιακό παλμό του εμβρύου, καθώς και τη γενική κατάσταση της μητέρας. Η θέση και η πρόοδος του μωρού αξιολογούνται μαζί με την εικόνα των συσπάσεων, ενώ η καρδιοτοκογραφική καταγραφή ή η ακρόαση χρησιμοποιείται ανάλογα με την κλινική περίσταση. Η παρακολούθηση επαναλαμβάνεται σε όλη τη διάρκεια αυτού του σταδίου, επειδή τα ευρήματα μπορεί να αλλάζουν καθώς πλησιάζει η γέννηση.
Το τρίτο στάδιο αρχίζει αμέσως μετά τη γέννηση του μωρού και ολοκληρώνεται όταν αποβληθεί ο πλακούντας και οι υμένες. Η μήτρα συνεχίζει να συσπάται, με αποτέλεσμα ο πλακούντας να αποχωρίζεται από το τοίχωμά της και να εξέρχεται. Η μαία ή ο γιατρός παρακολουθεί τις συσπάσεις της μήτρας, την έξοδο του πλακούντα και την αιμορραγία, ενώ αξιολογεί τη γενική κατάσταση της μητέρας. Ο πλακούντας εξετάζεται μετά την έξοδό του, ώστε να διαπιστωθεί ότι έχει αποβληθεί ακέραιος.
Ο πίνακας συνοψίζει τα όρια των τριών σταδίων σύμφωνα με τους καθιερωμένους μαιευτικούς ορισμούς και την ορολογία του ΠΟΥ.
| Στάδιο | Αρχή | Τέλος |
|---|---|---|
| Πρώτο | Τακτικές συσπάσεις με αλλαγές στον τράχηλο | Πλήρης διαστολή τραχήλου, 10 εκ. |
| Δεύτερο | Πλήρης διαστολή τραχήλου, 10 εκ. | Γέννηση του μωρού |
| Τρίτο | Γέννηση του μωρού | Έξοδος του πλακούντα |
Η μετάβαση από το ένα στάδιο στο επόμενο καθορίζεται από αυτά τα γεγονότα, όχι από συγκεκριμένη διάρκεια. Η ομάδα μαιευτικής φροντίδας αξιολογεί την εξέλιξη με βάση τις αλλαγές στη μήτρα, τη γέννηση και την έξοδο του πλακούντα.
Τρόποι τοκετού και φροντίδα
Η γέννηση μπορεί να γίνει κολπικά ή με καισαρική τομή, με την επιλογή να εξαρτάται από τις συνθήκες της κύησης και του τοκετού. Οι δύο τρόποι διαφέρουν ως προς τη διαδικασία, την ανάρρωση και ορισμένες επιπτώσεις για τη μητέρα και το νεογνό. Η συζήτηση με την εγκυμονούσα βοηθά να αποσαφηνιστούν οι διαθέσιμες επιλογές και οι λόγοι για τους οποίους μπορεί να προταθεί καθεμία. Σημαντική είναι και η παρουσία ενός συνοδού που έχει επιλέξει η ίδια, για πρακτική και συναισθηματική υποστήριξη κατά τη γέννηση.
Φυσιολογικός τοκετός και καισαρική τομή
Ο κολπικός, ή φυσιολογικός, τοκετός είναι η γέννηση του μωρού μέσα από τον κόλπο, μετά την έναρξη και την εξέλιξη του τοκετού. Μπορεί να γίνει χωρίς εργαλεία ή, όταν χρειάζεται, με υποβοήθηση από μαιευτήρα-γυναικολόγο με βεντούζα ή εμβρυουλκία. Η καισαρική τομή είναι χειρουργική επέμβαση: ο μαιευτήρας-γυναικολόγος πραγματοποιεί τομή στην κοιλιά και στη μήτρα, ώστε να γεννηθεί το μωρό. Μπορεί να είναι προγραμματισμένη πριν από την έναρξη του τοκετού ή να γίνει κατά τη διάρκειά του, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.
Η απόφαση για τον τρόπο γέννησης λαμβάνεται με βάση τα δεδομένα της κύησης, την πορεία του τοκετού και τη συζήτηση με τη γυναίκα. Η καισαρική πραγματοποιείται για ιατρικούς λόγους ή έπειτα από συζήτηση με τη γυναίκα σχετικά με την επιλογή της και τα σχετικά οφέλη και μειονεκτήματα. Συχνές αιτίες για να προταθεί είναι η προβολή του πλακούντα που εμποδίζει τη δίοδο, ορισμένες δυσμενείς θέσεις του μωρού, προηγούμενη καισαρική σε συγκεκριμένες περιστάσεις ή ενδείξεις ότι η συνέχιση του τοκετού δεν είναι ασφαλής. Όταν ο τοκετός εξελίσσεται ομαλά και δεν υπάρχει λόγος χειρουργικής γέννησης, συνήθως επιλέγεται ο κολπικός τρόπος. Η καισαρική μπορεί να προγραμματιστεί λόγω γνωστού παράγοντα ή να αποφασιστεί κατά τον τοκετό, για παράδειγμα όταν η πρόοδος παραμένει ανεπαρκής ή προκύπτει ανησυχία για την κατάσταση του μωρού.
Μετά από κολπικό τοκετό, η κινητοποίηση και η αρχική ανάρρωση είναι συχνά ταχύτερες, αν και μπορεί να υπάρξουν πόνος στο περίνεο, ράμματα ή τραυματισμός των ιστών. Η εμπειρία και η αποκατάσταση διαφέρουν ανάλογα με τη διάρκεια και τις συνθήκες του τοκετού. Η καισαρική αποφεύγει τη δίοδο του μωρού από τον κόλπο, αλλά απαιτεί ανάρρωση από κοιλιακό χειρουργείο: είναι συνηθισμένος ο πόνος στην περιοχή της τομής, ενώ η επιστροφή στις καθημερινές κινήσεις γίνεται συνήθως πιο σταδιακά. Όπως κάθε επέμβαση, συνδέεται με κινδύνους όπως αιμορραγία ή λοίμωξη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα εμφανιστούν σε κάθε περίπτωση. Σε επόμενη κύηση, το ιστορικό καισαρικής μπορεί επίσης να επηρεάσει τον σχεδιασμό του τοκετού.
Για το νεογνό, και οι δύο μέθοδοι μπορούν να οδηγήσουν σε ασφαλή γέννηση. Μετά από προγραμματισμένη καισαρική πριν αρχίσει ο τοκετός, ορισμένα νεογνά παρουσιάζουν συχνότερα παροδική ταχύπνοια, δηλαδή γρήγορη αναπνοή κατά τις πρώτες ώρες, καθώς η προσαρμογή της αναπνοής μπορεί να είναι διαφορετική. Η επίδραση εξαρτάται από την εβδομάδα κύησης και τις συνθήκες γέννησης. Δεν υπάρχει μία μέθοδος που να είναι κατάλληλη για όλες τις γυναίκες: η επιλογή εξυπηρετεί καλύτερα τη μητέρα και το μωρό όταν συνεκτιμώνται τα κλινικά δεδομένα και οι προτιμήσεις της γυναίκας.
Ο ρόλος του συνοδού
Η παρουσία ενός προσώπου που εμπιστεύεται η γυναίκα μπορεί να προσφέρει σταθερή υποστήριξη κατά τη διάρκεια του τοκετού και της γέννησης. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO, 2018) συνιστά να έχει κάθε γυναίκα συνοδό της επιλογής της κατά τον τοκετό και τη γέννηση.
- Παραμένει κοντά στη γυναίκα, προσφέροντας καθησυχαστική παρουσία και ενθάρρυνση όταν οι συσπάσεις γίνονται συχνότερες ή εντονότερες.
- Βοηθά με πρακτικές ανάγκες, όπως να προσφέρει νερό, να κρατήσει το χέρι της ή να τη βοηθήσει να αλλάξει θέση, εφόσον το επιθυμεί.
- Υπενθυμίζει τις προτιμήσεις της γυναίκας στην ομάδα φροντίδας και διευκολύνει την επικοινωνία, χωρίς να παίρνει αποφάσεις αντί για εκείνη.
- Συμβάλλει στη μείωση του αισθήματος μοναξιάς και φόβου, παρέχοντας συναισθηματική στήριξη με ήρεμη επικοινωνία και ενεργητική ακρόαση.
- Μπορεί να αναλάβει πρακτικές διευθετήσεις, όπως την επικοινωνία με την οικογένεια, ώστε η γυναίκα να επικεντρώνεται στη διαδικασία της γέννησης.
Ο συνοδός μπορεί να είναι σύντροφος, συγγενής ή άλλο πρόσωπο που έχει επιλέξει η γυναίκα. Η συνεχής παρουσία και η υποστήριξη προσαρμόζονται στις ανάγκες και στις επιθυμίες της, ενώ οι κλινικές πράξεις παραμένουν αρμοδιότητα της ομάδας φροντίδας.
Συχνές ερωτήσεις για την εγκυμοσύνη και τον τοκετό
Οι απορίες για την κύηση και τον τοκετό αφορούν τόσο τον χρονικό υπολογισμό όσο και την αναγνώριση σημείων που χρειάζονται έγκαιρη φροντίδα.
Πόσο διαρκεί μια εγκυμοσύνη;
Η εγκυμοσύνη διαρκεί συνήθως περίπου 40 εβδομάδες, δηλαδή γύρω στις 280 ημέρες, μετρώντας από την πρώτη ημέρα της τελευταίας περιόδου. Η διάρκεια αυτή αποτελεί εκτίμηση και όχι ακριβή πρόβλεψη της ημέρας γέννησης: ο τοκετός μπορεί να ξεκινήσει πριν ή μετά την πιθανή ημερομηνία. Ο υπολογισμός των εβδομάδων βοηθά στον προγραμματισμό των προγεννητικών επισκέψεων και των εξετάσεων, καθώς και στην παρακολούθηση της ανάπτυξης του εμβρύου. Για τον προσδιορισμό της ηλικίας κύησης, ο επαγγελματίας υγείας συνεκτιμά την ημερομηνία περιόδου και τα ευρήματα του υπερηχογραφήματος.
Πότε θεωρείται η κύηση τελειόμηνη;
Η κύηση θεωρείται πλήρως τελειόμηνη από τις 39 εβδομάδες και 0 ημέρες έως τις 40 εβδομάδες και 6 ημέρες. Αυτό το εύρος αντιστοιχεί στον ορισμό του Αμερικανικού Κολεγίου Μαιευτήρων και Γυναικολόγων, όπως διατυπώθηκε το 2013. Πρακτικά, ο χαρακτηρισμός περιγράφει μια συγκεκριμένη περίοδο της κύησης και δεν προσδιορίζει την ακριβή ημέρα που θα γεννηθεί το μωρό. Η πιθανή ημερομηνία τοκετού παραμένει σημείο αναφοράς για την παρακολούθηση, ενώ ο χρόνος γέννησης αξιολογείται με βάση την πορεία της κύησης και τα ατομικά δεδομένα της εγκύου.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια;
Άμεση ιατρική βοήθεια χρειάζεται όταν εμφανιστούν προειδοποιητικά σημάδια όπως τα παρακάτω:
- Βαριά κολπική αιμορραγία ή δυνατός και συνεχής κοιλιακός πόνος απαιτούν άμεση επικοινωνία, ακόμη κι αν εμφανιστούν χωρίς άλλα συμπτώματα κατά την κύηση.
- Αισθητή μείωση ή απουσία των εμβρυϊκών κινήσεων σε σχέση με το συνηθισμένο μοτίβο του μωρού πρέπει να αναφερθεί χωρίς καθυστέρηση.
- Ρήξη των υδάτων, είτε ως απότομη ροή είτε ως επίμονη διαρροή υγρού, χρειάζεται άμεση ενημέρωση της μαιευτικής μονάδας.
- Σοβαρή κεφαλαλγία μαζί με θολή όραση ή άλλα προβλήματα όρασης, καθώς και πυρετός, χρειάζονται επίσης άμεση αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας.
Επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό, τη μαία ή τη μαιευτική μονάδα που σας παρακολουθεί. Σε επείγουσα κατάσταση, καλέστε το 112.