Τι θεωρείται φυσιολογικός τοκετός
Ο χαρακτηρισμός «φυσιολογικός τοκετός» βασίζεται σε συγκεκριμένα κριτήρια και όχι μόνο στον τρόπο με τον οποίο γεννιέται το μωρό. Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη την κατάσταση της εγκύου κατά την έναρξη, την εξέλιξη της κύησης και την προβολή του εμβρύου. Η γνώση αυτών των κριτηρίων βοηθά να ξεχωρίζουν οι πρώτες ενδείξεις τοκετού από τις συνηθισμένες συσπάσεις της εγκυμοσύνης. Η μαία ή ο γιατρός μπορεί να εξηγήσει πώς εφαρμόζονται στην προσωπική περίπτωση και πότε χρειάζεται μετάβαση στη μαιευτική κλινική.
Ο ορισμός
Στην έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας «Φροντίδα στον φυσιολογικό τοκετό» του 1996, ο φυσιολογικός τοκετός περιγράφεται ως τοκετός που ξεκινά αυτόματα, χωρίς να απαιτείται πρόκληση. Η κύηση πρέπει να θεωρείται χαμηλού κινδύνου όταν αρχίζει ο τοκετός και να παραμένει χαμηλού κινδύνου όσο αυτός εξελίσσεται. Αυτό σημαίνει ότι, με βάση το ιστορικό και την παρακολούθηση, δεν υπάρχουν γνωστές επιπλοκές που να απαιτούν εξαρχής ειδική αντιμετώπιση.
Πρακτικά, χαμηλός κίνδυνος στην αρχή μπορεί να αφορά μια έγκυο χωρίς σημαντικό πρόβλημα υγείας που να επηρεάζει τον τοκετό και χωρίς γνωστή επιπλοκή της κύησης που να απαιτεί ιδιαίτερο σχεδιασμό. Για παράδειγμα, η παρακολούθηση δεν έχει δείξει κατάσταση όπως σοβαρή υπέρταση ή πρόβλημα ανάπτυξης του εμβρύου για το οποίο έχει προγραμματιστεί διαφορετική φροντίδα. Η εκτίμηση γίνεται με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα για τη μητέρα και το μωρό· δεν αποτελεί εγγύηση ότι δεν θα προκύψει αλλαγή κατά τη διάρκεια του τοκετού. Αν εμφανιστεί νέο εύρημα, η ομάδα φροντίδας επανεκτιμά την κατάσταση και το επίπεδο κινδύνου.
Σύμφωνα με τον ίδιο ορισμό, το μωρό γεννιέται με κεφαλική προβολή, δηλαδή με το κεφάλι προς τα κάτω, μεταξύ της 37ης και της 42ης ολοκληρωμένης εβδομάδας κύησης. Μετά τη γέννηση, τόσο η μητέρα όσο και το νεογνό βρίσκονται σε καλή κατάσταση. Τα κριτήρια αυτά περιγράφουν συνολικά την έναρξη, την κύηση και την έκβαση, όχι μία μεμονωμένη ένδειξη ή μία μόνο στιγμή. Για την έγκυο, έχει αξία να γνωρίζει ποια στοιχεία του ιστορικού της επηρεάζουν την εκτίμηση κινδύνου και να ζητήσει από τη μαία ή τον γιατρό να της τα εξηγήσει με σαφήνεια.
Πώς καταλαβαίνει κανείς ότι ξεκίνησε
Η έναρξη μπορεί να γίνει αντιληπτή από περισσότερες από μία αλλαγές, ενώ η ένταση και η χρονική τους ακολουθία διαφέρουν από γυναίκα σε γυναίκα. Οι συνηθέστερες ενδείξεις είναι οι συσπάσεις που αποκτούν σταθερό ρυθμό και δυναμώνουν, η ρήξη των υμένων και η αποβολή της βλέννας από τον τράχηλο.
- Οι συσπάσεις που σχετίζονται με τον τοκετό τείνουν να γίνονται τακτικότερες, πιο έντονες και συχνότερες. Μπορεί να διαρκούν περισσότερο και να μην υποχωρούν απλώς με αλλαγή θέσης ή ξεκούραση.
- Οι συσπάσεις Μπράξτον Χικς είναι συνήθως ακανόνιστες και δεν ακολουθούν σταθερά επιταχυνόμενο ρυθμό. Μπορεί να μειωθούν με ξεκούραση ή αλλαγή δραστηριότητας, σε αντίθεση με τις συσπάσεις που εξελίσσονται.
- Η ρήξη των υμένων μπορεί να φανεί ως απότομη ροή ή ως σταδιακή διαρροή υγρού από τον κόλπο. Δεν συνοδεύεται πάντοτε από συσπάσεις τη στιγμή που συμβαίνει.
- Η απώλεια της τραχηλικής βλέννας μπορεί να εμφανιστεί ως παχύρρευστη, διαυγής ή ροζέ έκκριση, μερικές φορές σε μικρή ποσότητα αίματος. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο τοκετός θα αρχίσει αμέσως.
- Η απόφαση για το πότε θα μεταβεί η έγκυος στη μαιευτική κλινική συμφωνείται με τη μαία ή τον γιατρό. Λαμβάνονται υπόψη το ιστορικό, οι συσπάσεις και οι οδηγίες που έχουν δοθεί.
Η καταγραφή της ώρας έναρξης και της διάρκειας των συσπάσεων μπορεί να βοηθήσει στην επικοινωνία με τη μαία ή τον γιατρό, χωρίς να υποκαθιστά την εξατομικευμένη καθοδήγηση. Αν σπάσουν τα νερά, ενημερώστε τον επαγγελματία που παρακολουθεί την κύηση και ακολουθήστε τις οδηγίες που έχετε συμφωνήσει.
Πριν από τον τοκετό, συζητήστε ποια σημάδια ισχύουν στη δική σας περίπτωση και ποιο είναι το συμφωνημένο χρονικό σημείο αναχώρησης για τη μαιευτική κλινική. Έτσι θα γνωρίζετε πώς να αξιολογείτε τις αλλαγές χωρίς να θεωρείτε κάθε σύσπαση ένδειξη ότι έχει ξεκινήσει ο τοκετός.
Πώς εξελίσσεται ο τοκετός
Ο φυσιολογικός τοκετός εξελίσσεται σε τρεις φάσεις: διαστολή του τραχήλου, γέννηση του μωρού και έξοδος του πλακούντα. Η διάρκεια και η ένταση των συστολών διαφέρουν από γυναίκα σε γυναίκα, γι’ αυτό η παρακολούθηση προσαρμόζεται στην πορεία και στις ανάγκες της. Οι φροντιστές ελέγχουν την κατάσταση μητέρας και μωρού, ενημερώνουν τη γυναίκα και τη στηρίζουν να κινείται ή να επιλέγει κατάλληλες θέσεις. Ο ΠΟΥ περιγράφει συγκεκριμένες πρακτικές για την ενεργό φάση και τη δεύτερη φάση, με έμφαση στην επιλογή και την ασφαλή φροντίδα.
Συστολές και διαστολή
Στην πρώτη φάση, οι συστολές βοηθούν τον τράχηλο να λεπτύνει και να διασταλεί, μέχρι να φτάσει περίπου τα 10 εκατοστά. Αρχικά μπορεί να είναι αραιές και ηπιότερες· όσο προχωρά η διαστολή, συνήθως γίνονται συχνότερες και ισχυρότερες, με διαλείμματα ανάπαυσης ανάμεσά τους. Η γυναίκα μπορεί να αισθάνεται πίεση χαμηλά, να δυσκολεύεται να μιλήσει κατά τη διάρκεια μιας συστολής ή να χρειάζεται ησυχία και υποστήριξη.
Ο ΠΟΥ, στις συστάσεις του 2018, ορίζει ως ενεργό πρώτη φάση την περίοδο από τα 5 εκατοστά διαστολής έως την πλήρη διαστολή. Η εκτίμηση δεν βασίζεται μόνο σε ένα μέτρημα: οι φροντιστές συνεκτιμούν τη συχνότητα των συστολών, την πρόοδο του τραχήλου και την κατάσταση της μητέρας και του μωρού. Στην ενεργό φάση, ο ΠΟΥ προτείνει ως συνήθη πρακτική κολπική εξέταση ανά τέσσερις ώρες, όταν η κλινική εικόνα είναι καθησυχαστική· εξετάσεις μπορεί να γίνουν νωρίτερα αν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος και με ενημέρωση της γυναίκας.
Η παρακολούθηση περιλαμβάνει αξιολόγηση των συστολών και της κατάστασης της γυναίκας, καθώς και έλεγχο του καρδιακού ρυθμού του εμβρύου με τη μέθοδο που ενδείκνυται. Οι φροντιστές εξηγούν τι ελέγχουν, ζητούν συναίνεση πριν από την εξέταση και αποφεύγουν να παρουσιάζουν έναν συγκεκριμένο ρυθμό διαστολής ως μοναδικό μέτρο φυσιολογικής εξέλιξης. Η γυναίκα μπορεί να αλλάζει θέση και να κινείται, εφόσον η κλινική κατάσταση το επιτρέπει.
Ο ΠΟΥ συστήνει όρθιες ή κινητικές θέσεις επιλογής της γυναίκας κατά τη διάρκεια του τοκετού. Η κίνηση μπορεί να περιλαμβάνει περπάτημα, όρθια στάση με στήριξη, κάθισμα ή γονάτισμα, ανάλογα με την άνεση και την παρακολούθηση που χρειάζεται. Οι φροντιστές βοηθούν στην αλλαγή θέσης, προσφέρουν στήριγμα και προσαρμόζουν τους ελέγχους, αντί να επιβάλλουν παραμονή σε μία στάση χωρίς κλινική ανάγκη.
- Στην αρχή, η γυναίκα μπορεί να διαχειρίζεται τις συστολές στο σπίτι ή στον χώρο τοκετού, ενώ οι φροντιστές καταγράφουν το μοτίβο και την εξέλιξη.
- Με την πρόοδο της διαστολής, οι συστολές συχνά εντείνονται και η γυναίκα μπορεί να συγκεντρώνεται στην αναπνοή της ή να ζητά συνεχή παρουσία.
- Η κολπική εξέταση εκτιμά τη διαστολή του τραχήλου σε εκατοστά, αλλά γίνεται με ενημέρωση και δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνεται χωρίς λόγο.
- Από τα 5 εκατοστά ο ΠΟΥ θεωρεί ότι αρχίζει η ενεργός φάση· η πορεία δεν κρίνεται αποκλειστικά από σταθερή διαστολή ανά ώρα.
- Περπάτημα, όρθια στάση, γονάτισμα ή κάθισμα είναι επιλογές κινητικότητας, εφόσον είναι εφικτές με βάση την κατάσταση μητέρας και μωρού.
Η υποστήριξη περιλαμβάνει σαφή ενημέρωση για την πρόοδο και πρακτική βοήθεια για να αλλάζει θέση με ασφάλεια. Η επιλογή στάσης και ο τρόπος παρακολούθησης μπορούν να συζητηθούν πριν από τον τοκετό με τον γιατρό ή τη μαία.
Η ώθηση και η γέννηση
Η δεύτερη φάση αρχίζει όταν ο τράχηλος έχει διασταλεί πλήρως και ολοκληρώνεται με τη γέννηση του μωρού. Η γυναίκα μπορεί να αισθάνεται έντονη πίεση στη λεκάνη ή στο ορθό και, καθώς το κεφάλι κατεβαίνει, συχνά εμφανίζεται ακούσια τάση για ώθηση. Μερικές γυναίκες νιώθουν αυτή την ανάγκη νωρίς ή χρειάζονται χρόνο μέχρι να γίνει έντονη· οι φροντιστές εξηγούν την εξέλιξη και προσαρμόζουν την υποστήριξη στην ανταπόκρισή τους.
Όταν δεν υπάρχει λόγος για διαφορετική προσέγγιση, η γυναίκα μπορεί να ακολουθεί την ανάγκη του σώματός της και να ωθεί με τον τρόπο που της είναι αποτελεσματικός. Οι φροντιστές παρακολουθούν την κατάσταση μητέρας και μωρού, την κάθοδο και τη θέση του κεφαλιού και τη διάρκεια των προσπαθειών. Δίνουν σύντομες, κατανοητές οδηγίες όταν χρειάζεται, χωρίς να απαιτούν από όλες τις γυναίκες το ίδιο μοτίβο ώθησης.
Οι θέσεις για την ώθηση μπορούν να περιλαμβάνουν πλάγια κατάκλιση, γονάτισμα, στάση στα τέσσερα, κάθισμα ή όρθια θέση με στήριξη. Η επιλογή εξαρτάται από το τι αισθάνεται σταθερό και λειτουργικό η γυναίκα, καθώς και από την κλινική παρακολούθηση. Η κινητικότητα βοηθά να δοκιμάζονται διαφορετικές γωνίες και να αποφεύγεται η άσκοπη ακινησία· οι φροντιστές προσφέρουν στήριγμα και αλλάζουν τη θέση του εξοπλισμού όπου αυτό είναι δυνατό.
Καθώς το κεφάλι προβάλλει, μπορεί να υπάρξει έντονη διάταση στο περίνεο και αίσθημα καύσου ή πίεσης. Οι φροντιστές παρακολουθούν την έξοδο του κεφαλιού και των ώμων και καθοδηγούν τη γυναίκα όταν χρειάζεται, με βάση την πορεία εκείνη τη στιγμή. Η γέννηση μπορεί να γίνει σε διαφορετικές θέσεις και δεν απαιτεί υποχρεωτικά ύπτια στάση με τα πόδια σε στηρίγματα.
Ο ΠΟΥ συστήνει να αποφεύγονται η επισιοτομή ρουτίνας και η πίεση στον πυθμένα της μήτρας κατά τη δεύτερη φάση. Η επισιοτομή δεν γίνεται προληπτικά σε κάθε τοκετό, ενώ η πίεση στον πυθμένα δεν αποτελεί συνιστώμενο τρόπο επιτάχυνσης της γέννησης. Αν προκύψει συγκεκριμένη κλινική ένδειξη για παρέμβαση, οι φροντιστές εξηγούν τον λόγο και τη ζητούμενη ενέργεια. Πριν από τον τοκετό, συζητήστε με τον γιατρό ή τη μαία ποιες θέσεις υποστηρίζονται στον χώρο και ποια είναι η πολιτική για την επισιοτομή.
Η έξοδος του πλακούντα
Η τρίτη φάση αρχίζει μετά τη γέννηση του μωρού και τελειώνει όταν αποβληθεί ο πλακούντας μαζί με τους υμένες. Η μήτρα συνεχίζει να συσπάται και ο πλακούντας αποκολλάται από το εσωτερικό τοίχωμά της· η γυναίκα μπορεί να αισθανθεί νέες, συνήθως ηπιότερες συσπάσεις και πίεση. Η έξοδός του συχνά γίνεται μέσα σε λίγα λεπτά, αλλά ο χρόνος διαφέρει.
Οι φροντιστές παρακολουθούν την αιμορραγία και τη σύσπαση της μήτρας και εφαρμόζουν την προβλεπόμενη φροντίδα για τη μείωση της αιμορραγίας μετά τον τοκετό. Αν χρησιμοποιηθεί έλξη του ομφάλιου λώρου, αυτή γίνεται ελεγχόμενα από εκπαιδευμένο επαγγελματία και όχι με απότομο τράβηγμα. Μετά την έξοδο, ελέγχουν τον πλακούντα και τους υμένες για να διαπιστώσουν ότι φαίνονται πλήρεις και καταγράφουν την ολοκλήρωση της γέννας.
Πρακτικά, ο τοκετός ολοκληρώνεται με την έξοδο και τον έλεγχο του πλακούντα, την εκτίμηση της αιμορραγίας και την καταγραφή των βασικών στοιχείων της γέννησης. Πριν από τον τοκετό, συζητήστε με τον γιατρό ή τη μαία ποια θέση θα θέλατε να δοκιμάσετε και ποια είναι η πολιτική του χώρου για την επισιοτομή.
Ανακούφιση του πόνου
Η ανακούφιση του πόνου στον φυσιολογικό τοκετό μπορεί να βασιστεί σε τεχνικές χωρίς φάρμακα, σε επισκληρίδιο αναισθησία ή στον συνδυασμό τους. Η αναπνοή, η κίνηση, το μασάζ και το ζεστό νερό προσφέρουν τρόπους διαχείρισης της έντασης, χωρίς να εγγυώνται συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Η επισκληρίδιος παρέχει φαρμακευτική αναλγησία και απαιτεί αξιολόγηση από αναισθησιολόγο. Η επιλογή μπορεί να αλλάξει κατά τη διάρκεια του τοκετού, ανάλογα με τις προτιμήσεις της γυναίκας και την κλινική εικόνα. Η ενημέρωση για τα οφέλη, τους περιορισμούς και την πρακτική εφαρμογή κάθε επιλογής βοηθά στον σχεδιασμό.
Μη φαρμακευτικές μέθοδοι
Οι μη φαρμακευτικές μέθοδοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν μεμονωμένα ή συνδυαστικά, ανάλογα με το τι ανακουφίζει τη γυναίκα σε κάθε φάση. Η δράση τους διαφέρει από την επισκληρίδιο, καθώς δεν βασίζεται σε τοπικό αναισθητικό και συνήθως δεν αποκλείει πλήρως την αίσθηση του πόνου.
- Αναπνοή: Αργές, ελεγχόμενες εισπνοές και εκπνοές βοηθούν στη συγκέντρωση και στη χαλάρωση ανάμεσα στις συστολές· ο ρυθμός προσαρμόζεται στην προσωπική άνεση.
- Κίνηση και αλλαγή στάσης: Περπάτημα, όρθια θέση ή λίκνισμα της λεκάνης μπορεί να διευκολύνουν την άνεση, εφόσον το επιτρέπουν η παρακολούθηση και η κλινική κατάσταση.
- Μασάζ και πίεση: Απαλό μασάζ στη μέση ή σταθερή πίεση στο ιερό οστό από υποστηρικτή μπορεί να μειώσει την ενόχληση, αλλά η προτίμηση διαφέρει.
- Ζεστό νερό: Ντους ή χρήση μπανιέρας, όταν είναι διαθέσιμη και επιτρέπεται, μπορεί να προσφέρει χαλάρωση· η θερμοκρασία και ο χρόνος παραμονής ακολουθούν τις οδηγίες της μονάδας.
- Παρουσία συντρόφου ή υποστηρικτή: Η σταθερή παρουσία, η ενθάρρυνση και η βοήθεια στις αλλαγές στάσης προσφέρουν πρακτική και συναισθηματική υποστήριξη, χωρίς να αντικαθιστούν την κλινική φροντίδα.
Σε αντίθεση με την επισκληρίδιο, οι τεχνικές αυτές δεν απαιτούν καθετήρα ή φαρμακευτικό αποκλεισμό της αίσθησης, αλλά η ανακούφιση μπορεί να είναι μερική και μεταβαλλόμενη. Συχνά λειτουργούν καλύτερα ως εργαλεία προσαρμογής και όχι ως εγγύηση ότι ο πόνος θα εξαφανιστεί.
Επισκληρίδιος αναισθησία
Η επισκληρίδιος είναι φαρμακευτική μέθοδος ανακούφισης του πόνου που χορηγείται από αναισθησιολόγο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, στις συστάσεις του 2018, υποστηρίζει την επισκληρίδιο για υγιείς γυναίκες που ζητούν ανακούφιση από τον πόνο, με την επιλογή να λαμβάνει υπόψη τις προτιμήσεις τους και την κλινική αξιολόγηση.
Με τη γυναίκα συνήθως καθιστή ή ξαπλωμένη στο πλάι, ο αναισθησιολόγος καθαρίζει την περιοχή της μέσης και εισάγει λεπτό καθετήρα στον επισκληρίδιο χώρο της οσφυϊκής χώρας, αφού προηγηθεί τοπική αναισθησία του δέρματος. Η βελόνα αφαιρείται και ο καθετήρας παραμένει στη θέση του, ώστε να χορηγείται τοπικό αναισθητικό σύμφωνα με το σχέδιο της αναισθησιολογικής ομάδας. Η δράση περιορίζει τη μετάδοση των επώδυνων ερεθισμάτων από το κάτω μέρος του σώματος, ενώ η γυναίκα παραμένει ξύπνια.
Η αναλγησία μπορεί να είναι ισχυρή, αλλά η έκτασή της διαφέρει και ενδέχεται να χρειαστεί προσαρμογή από την ομάδα. Πιθανές κλινικές επιδράσεις περιλαμβάνουν μούδιασμα ή βάρος στα πόδια και πτώση της αρτηριακής πίεσης· γι’ αυτό παρακολουθούνται η μητέρα και το νεογνό σύμφωνα με την πρακτική της μονάδας. Η κινητικότητα μπορεί να περιοριστεί, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η ανακούφιση δεν είναι ομοιόμορφη. Πριν από την απόφαση συζητούνται το ιστορικό, τα φάρμακα που λαμβάνονται, αλλεργίες, προβλήματα πήξης και τυχόν προηγούμενες επεμβάσεις στη σπονδυλική στήλη.
Η σύγκριση παρακάτω αφορά τον τρόπο εφαρμογής και τα συνήθη χαρακτηριστικά κάθε επιλογής· η καταλληλότητα της επισκληριδίου αποφασίζεται από τον ιατρό και τον αναισθησιολόγο.
| Μέθοδος | Εφαρμογή | Ανακούφιση και περιορισμοί |
|---|---|---|
| Επισκληρίδιος | Τοπικό αναισθητικό μέσω λεπτού καθετήρα στον επισκληρίδιο χώρο της οσφυϊκής χώρας, από αναισθησιολόγο. | Φαρμακευτική αναλγησία· ο ΠΟΥ τη συνιστά το 2018 για υγιείς γυναίκες που τη ζητούν. Μπορεί να περιορίσει την αίσθηση και την κινητικότητα. |
| Αναπνοή και κίνηση | Ελεγχόμενες αναπνοές, περπάτημα ή αλλαγές στάσης, όταν επιτρέπονται κλινικά. | Δεν περιλαμβάνουν φάρμακο ή καθετήρα· η ανακούφιση είναι μεταβλητή και εξαρτάται από την άνεση της γυναίκας. |
| Μασάζ και υποστήριξη | Πίεση στη μέση ή στο ιερό οστό και πρακτική βοήθεια από σύντροφο ή υποστηρικτή. | Μπορούν να συνδυαστούν με άλλες τεχνικές· δεν εξασφαλίζουν πλήρη αναλγησία και η προτίμηση διαφέρει. |
| Ζεστό νερό | Ντους ή μπανιέρα, εφόσον διατίθεται και εγκρίνεται από τη μονάδα. | Ενδέχεται να προσφέρει χαλάρωση, αλλά η χρήση και η διάρκεια εξαρτώνται από τις συνθήκες και τις οδηγίες της ομάδας. |
Η επισκληρίδιος και οι μη φαρμακευτικές τεχνικές δεν είναι απαραίτητα αμοιβαία αποκλειόμενες: αναπνοή, υποστήριξη και αλλαγές στάσης μπορούν να παραμείνουν μέρος της φροντίδας, εφόσον είναι εφικτές μετά τη χορήγησή της. Πριν από τον τοκετό, συζητήστε με αναισθησιολόγο και μαία τις διαθέσιμες επιλογές, το ιστορικό σας και τις προτιμήσεις σας.
Η πρώτη ώρα μετά τη γέννα
Η πρώτη ώρα μετά τη γέννα είναι περίοδος προσαρμογής για το νεογνό και αρχικής φροντίδας για τη μητέρα. Όταν και οι δύο είναι σταθεροί, η άμεση επαφή δέρμα με δέρμα και η προσπάθεια για θηλασμό μπορούν να ξεκινήσουν χωρίς άσκοπη αναμονή. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στις συστάσεις του 2014 υποστηρίζει την επαφή αυτή και την έναρξη του θηλασμού μέσα στην πρώτη ώρα. Παράλληλα, οι επαγγελματίες παρακολουθούν βασικά σημεία της υγείας μητέρας και νεογνού και εφαρμόζουν την καθυστερημένη περίσφιξη του ομφάλιου λώρου.
Επαφή δέρμα με δέρμα
Η άμεση επαφή δέρμα με δέρμα σημαίνει ότι το νεογνό, αφού στεγνώσει, τοποθετείται γυμνό πάνω στο γυμνό στήθος της μητέρας, συνήθως με την κοιλιά του να ακουμπά στο σώμα της. Ένα ζεστό σκέπασμα στην πλάτη και η διατήρηση του κεφαλιού σε θέση που αφήνει ελεύθερους τους αεραγωγούς βοηθούν να παραμείνει ζεστό και να αναπνέει άνετα. Η μαία ή ο γιατρός μπορεί να ελέγχει την αναπνοή και το χρώμα του ενώ βρίσκεται εκεί, εφόσον η κατάσταση και των δύο το επιτρέπει.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, στις συστάσεις του 2014 για τη φροντίδα μετά τη γέννα, υποστηρίζει την άμεση επαφή δέρμα με δέρμα και τον πρώιμο θηλασμό μέσα στην πρώτη ώρα. Η επαφή προσφέρει στο νεογνό οικεία ζεστασιά και εγγύτητα, ενώ δίνει στη μητέρα χρόνο να το αναγνωρίσει και να αρχίσει τη σύνδεσή τους. Όταν το μωρό είναι έτοιμο, μπορεί να δείξει σημάδια αναζήτησης του μαστού, όπως να γυρίζει το κεφάλι ή να ανοίγει το στόμα.
Ο πρώτος θηλασμός μπορεί να γίνει με βοήθεια για τη θέση και τη σωστή προσκόλληση, χωρίς να χρειάζεται να πιεστεί το νεογνό να πιάσει αμέσως τη θηλή. Το πρωτόγαλα παράγεται σε μικρή ποσότητα, αλλά είναι η πρώτη τροφή του μωρού· η μαία μπορεί να δείξει πώς να τοποθετηθεί το σώμα του και πώς να ελεγχθεί ότι έχει πιάσει αρκετά βαθιά τη θηλή. Αν χρειαστεί να προηγηθεί ιατρική φροντίδα, η επαφή και η προσπάθεια θηλασμού μπορούν να οργανωθούν μόλις το επιτρέψει η κατάσταση.
Η μητέρα μπορεί να συζητήσει από πριν με τη μαία ή τον γιατρό πώς θα διατηρηθεί αυτή η πρώτη επαφή και ποιος θα τη βοηθήσει με τον θηλασμό, εφόσον το επιθυμεί. Η πρώτη ώρα δεν απαιτεί βιασύνη: προτεραιότητα είναι η ασφάλεια, η ζεστασιά και η ήρεμη γνωριμία μητέρας και νεογνού.
Έλεγχος της μητέρας και του νεογνού
Κατά την πρώτη ώρα, οι φροντιστές ελέγχουν συχνά την αναπνοή, το χρώμα, τον μυϊκό τόνο και την ανταπόκριση του νεογνού. Παρατηρούν αν αναπνέει τακτικά και αν το χρώμα του είναι ικανοποιητικό, ώστε να εντοπίσουν έγκαιρα δυσκολία προσαρμογής μετά τη γέννηση. Η βαθμολογία Άπγκαρ καταγράφεται συνήθως στο πρώτο και στο πέμπτο λεπτό και συνοψίζει την εκτίμηση της αναπνοής, του καρδιακού ρυθμού, του τόνου, των αντανακλαστικών και του χρώματος. Οι έλεγχοι μπορούν να γίνουν όσο το μωρό παραμένει στο στήθος, όταν αυτό είναι ασφαλές.
Για τη μητέρα, η ομάδα παρακολουθεί την αιμορραγία, τη γενική κατάσταση και ζωτικά σημεία, όπως την πίεση και τον σφυγμό. Ελέγχει επίσης τη σύσπαση της μήτρας, επειδή η καλή σύσπαση συμβάλλει στον περιορισμό της αιμορραγίας μετά τη γέννα. Ο πλακούντας εξετάζεται ώστε να διαπιστωθεί ότι φαίνεται πλήρης, ενώ αξιολογούνται και τυχόν τραυματισμοί που χρειάζονται φροντίδα. Η συχνότητα των επανελέγχων εξαρτάται από την εικόνα της μητέρας και το πρωτόκολλο της ομάδας.
Η περίσφιξη και κοπή του ομφάλιου λώρου δεν γίνεται νωρίτερα από ένα λεπτό μετά τη γέννηση, σύμφωνα με τη σύσταση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας του 2014. Η καθυστέρηση επιτρέπει να συνεχιστεί για λίγο η ροή αίματος από τον πλακούντα προς το νεογνό. Η στιγμή και ο τρόπος εφαρμογής λαμβάνονται υπόψη μαζί με την ανάγκη για άμεση φροντίδα, αν προκύψει τέτοια ανάγκη.
Η πρώτη ώρα συνδυάζει στενή παρακολούθηση με χρόνο για επαφή και θηλασμό, χωρίς οι έλεγχοι να παραμερίζονται. Η μητέρα μπορεί να ρωτήσει τη μαία ή τον γιατρό ποιοι έλεγχοι έγιναν, πότε θα επαναληφθούν και πώς μπορεί να υποστηριχθεί η επαφή με το μωρό. Η σαφής συνεννόηση βοηθά να γνωρίζει τι συμβαίνει και να εκφράσει εγκαίρως τις προτιμήσεις ή τις απορίες της.